Peşəkar Mühasib Sertifikatı (PMS): I mərhələ imtahanının formatı, MHBS mövzuları və hazırlıq planı
21 noyabr 2026 · 7 dəq oxuPeşəkar Mühasib Sertifikatı (PMS) üzrə imtahanları Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) keçirir. I mərhələ mühasibat uçotu, yəni Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartları (MHBS) üzrədir. Bu məqalədə imtahanın quruluşunu, hansı standartların soruşulduğunu və hazırlığı necə qurmağı izah edirik.
İmtahanın formatı
I mərhələ: 40 tapşırıq, 3 saat, cəmi 100 bal.
- 30 qapalı tapşırıq: 20-si 1 bal, 10-u 2 bal;
- 10 açıq tapşırıq: 8-i 5 bal, 2-si 10 bal.
Balın 60%-i açıq tapşırıqlardan gəlir. Açıq tapşırıqda hesablamanı göstərmək və düzgün müxabirləşməni yazmaq lazımdır. Ona görə yalnız test həll etmək kifayət deyil, hesablama məsələlərini də məşq etmək gərəkdir.
Hansı standartlar soruşulur
- Konseptual əsaslar və hesabatların təqdimatı: MUBS 1, 8, 10, 24, 33, 34;
- Aktivlər: MUBS 2, 16, 20, 23, 36, 38, 40, 41; MHBS 5, 13;
- Gəlir, icarə və öhdəliklər: MHBS 2, 15, 16; MUBS 12, 19, 37;
- Maliyyə alətləri və xarici valyuta: MHBS 7, 9; MUBS 21, 29, 32;
- Qrup hesabatları: MHBS 3, 10, 11, 12; MUBS 27, 28;
- Pul vəsaitlərinin hərəkəti, seqmentlər və ilk tətbiq: MUBS 7; MHBS 1, 8.
Təcrübədə ən çox çətinlik yaradan mövzular MHBS 15 (müştərilərlə müqavilələrdən gəlir), MHBS 16 (icarələr), MHBS 9 (maliyyə alətləri) və qrup hesabatlarıdır.
Nümunə suallar
1. Konseptual əsaslara görə aşağıdakılardan hansı cari dəyər ölçmə əsaslarına aid deyil?
- A) İstifadə dəyəri və icra dəyəri
- B) Cari dəyər (current cost)
- C) İlkin (tarixi) dəyər
- D) Ədalətli dəyər
Cavab: C. Konseptual əsaslar iki ölçmə əsası qrupu ayırır: ilkin dəyər və cari dəyər. Cari dəyərə ədalətli dəyər, istifadə dəyəri, icra dəyəri və current cost daxildir.
2. Faiz xərci 120 000 AZN-dir. Hesablanmış ödəniləcək faiz il əvvəlində 20 000, il sonunda 35 000 AZN-dir. İl ərzində ödənilmiş faiz nə qədərdir?
- A) 135 000 AZN
- B) 85 000 AZN
- C) 105 000 AZN
- D) 120 000 AZN
Cavab: C. 20 000 + 120 000 − 35 000 = 105 000 AZN. İl əvvəlindəki borc ödənilib, il sonundakı borc isə hələ ödənməyib.
3. MUBS 23-ə görə borclanma xərcləri hansı aktiv üzrə kapitallaşdırılmalıdır?
- A) Qısa müddətdə kütləvi istehsal olunan ehtiyatlar
- B) Maliyyə aktivləri
- C) Tikintisi 18 ay çəkən istehsal binası
- D) Alındığı gün istifadəyə hazır olan avadanlıq
Cavab: C. Uyğun aktiv istifadəyə və ya satışa hazır olması üçün əhəmiyyətli müddət tələb edən aktivdir. 18 aylıq tikinti buna nümunədir.
8 həftəlik hazırlıq planı
- 1-ci həftə: konseptual əsaslar və MUBS 1. Bütün sonrakı mövzuların təməlidir.
- 2–3-cü həftə: aktivlər: ehtiyatlar, əsas vəsaitlər, qeyri-maddi aktivlər, dəyərsizləşmə.
- 4-cü həftə: MHBS 15 və MHBS 16. Hər birinə ayrıca gün ayırın və addımları yazaraq həll edin.
- 5-ci həftə: maliyyə alətləri və xarici valyuta.
- 6-cı həftə: qrup hesabatları: qudvil, qeyri-nəzarət payı, qrupdaxili əməliyyatlar.
- 7-ci həftə: pul vəsaitlərinin hərəkəti hesabatı və qalan standartlar.
- 8-ci həftə: iki tam sınaq, real vaxt ilə: 3 saat. Səhvlərinizin izahını oxuyun və zəif standartları təkrarlayın.
Etalorix-də hazırlıq
Etalorix-in PMS proqramında altı bölmə üzrə 560 sual və 4 sınaq var. Sualların izahı azərbaycanca, standarta istinadla verilir. Qeydiyyatdan sonra ilk 3 gün tam giriş pulsuzdur, birinci sınaq da pulsuzdur.
İmtahanı DİM keçirir, Etalorix DİM ilə əlaqəli deyil. Suallar DİM-in MHBS üzrə imtahan proqramı əsasında orijinal yazılıb. Milli qanunvericilik və qaydalar üzrə II mərhələ sonra əlavə olunacaq.