Əsas məzmuna keç
Etalorix
QAN · Qanunvericilik: Konstitusiya, «Dövlət qulluğu haqqında», «Vətəndaşların müraciətləri haqqında», «Korrupsiyaya qarşı mübarizə haqqında» və etik davranış qanunları

Konstitusiya: dövlətin əsasları, xalq hakimiyyəti və referendum

14 dəq oxu · Mənbələrlə yoxlanılıb: 13.11.2026

Konstitusiya 12 noyabr 1995-ci ildə referendumla qəbul edilib, 27 noyabr 1995-ci ildə qüvvəyə minib. Ona 2002, 2009 və 2016-cı illərdə referendum yolu ilə dəyişikliklər edilib. İmtahan cari mətnə, yəni 2016-cı il referendumundan sonrakı redaksiyaya əsaslanır. Köhnə dərsliklərdəki bəzi rəqəmlər (Prezidentin 5 illik səlahiyyət müddəti, namizədin 35 yaş həddi) artıq qüvvədə deyil.

Konstitusiya beş bölmədən ibarətdir: I. Ümumi müddəalar; II. Əsas hüquqlar, azadlıqlar və vəzifələr; III. Dövlət hakimiyyəti; IV. Yerli özünüidarə; V. Hüquq və qanun. Birinci bölmənin müddəalarına əlavələr təklif edilə bilməz (158-ci maddə), ona görə bu bölmənin maddələrini dəqiq bilmək xüsusilə vacibdir.

Xalq hakimiyyəti

  • Dövlət hakimiyyətinin yeganə mənbəyi Azərbaycan xalqıdır (1-ci maddə).
  • Xalq öz hakimiyyətini bilavasitə referendum yolu ilə, həmçinin seçdiyi nümayəndələr vasitəsilə həyata keçirir (2-ci maddə).
  • Heç bir hissə, qrup və ya şəxs xalq adından hakimiyyəti mənimsəyə bilməz. Hakimiyyətin zorla ələ keçirilməsi ən ağır cinayətdir.

Referendum (3-cü maddə)

Xalq istənilən məsələni referendumla həll edə bilər, lakin Konstitusiya iki qrup ayırır.

Yalnız referendum yolu ilə həll edilən məsələlər:

  • Konstitusiyanın qəbul edilməsi və onun mətninə dəyişikliklər edilməsi;
  • Azərbaycan Respublikasının dövlət sərhədlərinin dəyişdirilməsi.

Referenduma çıxarıla bilməyən məsələlər:

  • vergilər və dövlət büdcəsi;
  • amnistiya və əfv;
  • qanunvericilik və icra hakimiyyəti orqanlarının səlahiyyətlərinə aid edilən vəzifəli şəxslərin seçilməsi, təyin edilməsi və ya təsdiq edilməsi.

Referendumu Milli Məclis təyin edir (95-ci maddə), Prezident də referendum təyin edə bilər (109-cu maddə). Referendumla qəbul edilmiş akt hüquqi qüvvəsinə görə qanundan yuxarıdır və yalnız referendumla ləğv edilə bilər.

Dövlətin xarakteri və hakimiyyət bölgüsü (7-ci maddə)

Azərbaycan dövləti demokratik, hüquqi, dünyəvi, unitar respublikadır. Dörd sözün dördü də imtahanda dəyişdirilərək verilir: «federativ», «dini», «parlamentli», «konfederativ» sözləri olan variant yanlışdır.

Dövlət hakimiyyəti bölgü prinsipi əsasında təşkil olunur:

  • qanunvericilik hakimiyyətini Milli Məclis;
  • icra hakimiyyətini Azərbaycan Respublikasının Prezidenti;
  • məhkəmə hakimiyyətini məhkəmələr həyata keçirir.

Hakimiyyət qolları Konstitusiya və qanunlar əsasında qarşılıqlı fəaliyyət göstərir və öz səlahiyyətləri çərçivəsində müstəqildir. Nazirlər Kabineti icra hakimiyyətinin daşıyıcısı deyil: icra hakimiyyəti Prezidentə mənsubdur (99-cu maddə), Nazirlər Kabineti isə Prezidentin ali icra orqanıdır.

Dövlətin əsas prinsipləri (8–23-cü maddələr)

  • Dövlət başçısı: Azərbaycan dövlətinin başçısı Prezidentdir; o, Azərbaycan xalqının birliyini təcəssüm etdirir və dövlətçiliyin varisliyini təmin edir (8-ci maddə).
  • Silahlı Qüvvələr: Azərbaycan Respublikası təhlükəsizliyini və müdafiəsini təmin etmək üçün Silahlı Qüvvələr yaradır; müharibəni başqa dövlətlərin müstəqilliyinə qəsd vasitəsi kimi rədd edir (9-cu maddə).
  • Ərazi: vahiddir, toxunulmazdır və bölünməzdir. Daxili sular, Xəzər dənizinin (gölünün) Azərbaycana mənsub bölməsi və hava məkanı ərazinin tərkib hissəsidir. Ərazi heç bir formada özgəninkiləşdirilə bilməz; sərhədlər yalnız xalqın iradəsi ilə, referendumla dəyişdirilə bilər (11-ci maddə).
  • Ali məqsəd: insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının, vətəndaşlara layiqli həyat səviyyəsinin təmin edilməsi (12-ci maddə).
  • Mülkiyyət: dövlət, xüsusi və bələdiyyə mülkiyyəti; mülkiyyət toxunulmazdır və dövlət tərəfindən qorunur (13-cü maddə).
  • Din: din dövlətdən ayrıdır, bütün dini etiqadlar qanun qarşısında bərabərdir, dövlət təhsil sistemi dünyəvidir (18-ci maddə).
  • Dövlət dili: Azərbaycan dilidir; dövlət əhalinin danışdığı digər dillərin sərbəst işlədilməsini və inkişafını təmin edir (21-ci maddə).
  • Paytaxt: Bakı şəhəridir (22-ci maddə). Paytaxtla bağlı maddəyə dəyişiklik referenduma çıxarıla bilər; 155-ci maddənin qadağası 22-ci maddəyə aid deyil.
  • Dövlət rəmzləri: dövlət bayrağı, dövlət gerbi və dövlət himni (23-cü maddə). Möhür, Konstitusiya, pul vahidi rəmz deyil.

Yadda saxlamaq üçün

Variantlarda ən çox qarışdırılan cütlər:

  • «icra hakimiyyəti Prezidentə mənsubdur» ilə «Nazirlər Kabinetinə mənsubdur»;
  • «yalnız referendumla həll edilir» ilə «referenduma çıxarıla bilməz»;
  • «amnistiya» (Milli Məclis, referenduma çıxarıla bilməz) ilə «əfv» (Prezident, referenduma çıxarıla bilməz);
  • 155-ci maddədə qadağan olunan 1, 2, 6, 7, 8 və 21-ci maddələr ilə qadağan olunmayan 22-ci maddə (paytaxt).

Sualı oxuyanda əvvəlcə hansı cütün yoxlandığını müəyyən edin, sonra variantlara baxın.

Öyrəndiyinizi yoxlayın

QAN · Qanunvericilik: Konstitusiya, «Dövlət qulluğu haqqında», «Vətəndaşların müraciətləri haqqında», «Korrupsiyaya qarşı mübarizə haqqında» və etik davranış qanunları bölməsindən 10 sual, hər cavabdan sonra izahla.

Mənbələr