Azərbaycan dili MİQ sualları və cavabları: nümunə test
20 nümunə sual: hər birinin düzgün cavabı və izahı. Suallar bankdan götürülüb, imtahan formatındadır.
Suallar sahə mütəxəssislərinin hazırladığı nümunələr əsasında yazılır, rəsmi imtahan formatına uyğundur.
1. Orfoepiya normalarına görə “uşaq” sözü necə tələffüz olunur?
- A) [uşağ]
- B) [uşaq]
- C) [uşak]
- D) [uşax]
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: D
Çoxhecalı sözlərin sonunda q samiti x kimi tələffüz edilir: uşaq [uşax], yanaq [yanax], ayaq [ayax]; yazıda isə q saxlanılır.
2. Hansı sözün tələffüzündə son samit y kimi səslənir?
- A) Ürək
- B) Tük
- C) Bərk
- D) Kök
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: A
İncə saitdən sonra gələn çoxhecalı sözlərin sonundakı k y kimi tələffüz olunur: ürək [ürəy], çörək [çörəy], kürək [kürəy]. Birhecalı “bərk”, “kök”, “tük” sözlərində k saxlanılır.
3. Hansı sözdə qoşa samit yazılır?
- A) Təqdim
- B) Cümlə
- C) Saqqal
- D) Ətraf
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: A
“Saqqal” sözündə q qoşa yazılır və uzun tələffüz olunur; “təqdim”, “ətraf”, “cümlə” sözlərində qoşa samit yoxdur.
4. Hansı sözlər dilin əsas lüğət fonduna aiddir?
- A) Xan, bəy, mirzə
- B) Kompüter, internet, brifinq
- C) Ana, su, göz, getmək
- D) Diaqnoz, resept, sindrom
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: C
Əsas lüğət fondu dilin ən qədim, sabit və geniş işlənən sözlərindən ibarətdir: ana, su, göz, getmək. Digər cərgələrdə neologizm, termin və tarixizmlər var.
5. Hansı cümlədə mübaliğə işlənib?
- A) O, sabah gələcək.
- B) Dünən sənə zəng etdim.
- C) Mən bunu sənə min dəfə demişəm!
- D) Mən bunu sənə iki dəfə demişəm.
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: C
Mübaliğə əlamətin və ya hərəkətin həddindən artıq böyüdülməsidir: “min dəfə” real saydan çox emosional gücləndirmədir.
6. “Müdrik” sözünün mənası hansıdır?
- A) Dərin ağıllı, həyat təcrübəsi olan
- B) Tez hirslənən
- C) Çox varlı
- D) Çox gənc
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: A
“Müdrik” dərin ağıla və təcrübəyə malik insanı bildirir; sinonimləri: ağıllı, aqil.
7. Hansı ifadədə metafora var?
- A) Uzun payız
- B) Payız fəsli
- C) Payızda yağış
- D) Qızıl payız
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: D
Metafora oxşarlıq əsasında məna köçürməsidir: “qızıl payız” – yarpaqların rənginin qızılı xatırlatması. Digər birləşmələrdə sözlər həqiqi mənadadır.
8. Hansı frazeologizm “hörmətini itirmək” mənasını bildirir?
- A) Göz qoymaq
- B) Göz yummaq
- C) Gözdən düşmək
- D) Gözü açılmaq
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: C
“Gözdən düşmək” – hörmətini, etibarını itirmək; “göz qoymaq” – izləmək; “göz yummaq” – bilə-bilə nəzərə almamaq; “gözü açılmaq” – həqiqəti anlamaq.
9. “Dost acı söyləyər, düşmən şirin.” atalar sözündə hansı antonim cütlükləri var?
- A) Dost – söyləmək, acı – düşmən
- B) Acı – söyləmək, şirin – dost
- C) Antonim yoxdur
- D) Dost – düşmən, acı – şirin
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: D
Atalar sözündə iki antonim cütü var: dost – düşmən və acı – şirin; bu ziddiyyət fikrin təsir gücünü artırır.
10. Hansı ifadə evfemizmdir?
- A) Gözü su içmədi
- B) Dəmir iradə
- C) Ağır xəbər
- D) Dünyasını dəyişdi (öldü əvəzinə)
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: D
Evfemizm kobud və ya xoşagəlməz sözün əvəzinə işlənən yumşaq ifadədir: “dünyasını dəyişdi”, “vəfat etdi”. Digər ifadələr frazeologizm və ya məcazdır.
11. Mətn: “Bəziləri hesab edir ki, kitab oxumaq artıq köhnəlib, çünki istənilən məlumatı internetdən tapmaq olar. Lakin məlumatı tapmaq onu anlamaq demək deyil. Kitab insanı uzun müddət bir fikir üzərində düşünməyə, müəllifin mülahizələrini izləməyə və öz mövqeyini qurmağa öyrədir. Qısa mətnlər və videolar isə diqqəti tez-tez yayındırır. Deməli, internet kitabı əvəz etmir, sadəcə onu tamamlayır.” Müəllifin mövqeyi hansıdır?
- A) İnternetdən istifadə etmək zərərlidir
- B) Kitab tamamilə köhnəlib
- C) İnternet faydalıdır, lakin kitabı əvəz etmir
- D) Videolar kitabdan daha faydalıdır
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: C
Müəllif əvvəlcə qarşı fikri təqdim edir, sonra onu təkzib edir və sonda “internet kitabı əvəz etmir, sadəcə onu tamamlayır” nəticəsinə gəlir.
12. Hansı cümlədə feili bağlama hərəkətin tərzini bildirir?
- A) O, gülümsəyərək cavab verdi.
- B) Dərs bitəndə evə getdi.
- C) Görüşmək üçün gəldi.
- D) Yağış yağdığı üçün evdə qaldı.
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: A
Gülümsəyərək – hərəkətin necə icra olunduğunu (tərzini) bildirir. Bitəndə zaman, yağdığı üçün səbəb, görüşmək üçün məqsəd bildirir.
13. Hansı cümlədə məsdər hal şəkilçisi qəbul edib?
- A) O, oxumağa başladı.
- B) O, oxuyan uşaqdır.
- C) O, oxuyub getdi.
- D) Oxumaq faydalıdır.
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: A
Məsdər isim kimi hallana bilir: oxumağa (yönlük hal). Oxumaq adlıq haldadır, oxuyan feili sifət, oxuyub feili bağlamadır.
14. Hansı cümlədə “-maq” şəkilçili söz isimləşmiş məsdər kimi cümlə üzvü olub?
- A) Kitab oxumaq insanı inkişaf etdirir.
- B) O, oxumağa başladı.
- C) O, oxumaq istəyir.
- D) Oxumaq üçün gəldi.
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: A
Birinci cümlədə “kitab oxumaq” mübtəda kimi işlənib (nə? sualına cavab verir). Digər cümlələrdə məsdər tamamlıq və ya məqsəd bildirən birləşmənin tərkibindədir.
15. Hansı söz bölgü sayıdır?
- A) İkinci
- B) İki-iki
- C) İkidə bir
- D) İkilik
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: B
Bölgü sayları əşyanın bərabər qruplarla bölünməsini bildirir: iki-iki, beş-beş; həmçinin -ar şəkilçisi ilə düzəlir: ikişər.
16. Ərizənin tərkib hissələri hansı ardıcıllıqla yazılır?
- A) İmza – mətn – kimə – kimdən
- B) “Ərizə” sözü – tarix – kimə – mətn
- C) Kimə – kimdən – “Ərizə” sözü – mətn – tarix və imza
- D) Mətn – kimə – kimdən – imza
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: C
Ərizədə əvvəl sağ yuxarı küncdə kimə və kimdən olduğu, ortada “Ərizə” sözü, sonra xahişin mətni, sonda isə tarix və imza yazılır.
17. Cümlənin ortasında gələn ara söz hansı cümlədə düzgün ayrılıb?
- A) O əlbəttə, vaxtında gələcək.
- B) O əlbəttə vaxtında gələcək.
- C) O, əlbəttə, vaxtında gələcək.
- D) O, əlbəttə vaxtında gələcək.
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: C
Cümlənin ortasında gələn ara söz hər iki tərəfdən vergüllə ayrılır: “O, əlbəttə, vaxtında gələcək.”
18. “Mən yazırdım, o isə oxuyurdu.” cümləsində hissələr arasında hansı münasibət var?
- A) Qarşılaşdırma
- B) Səbəb
- C) Zaman ardıcıllığı və nəticə
- D) Şərt
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: A
“İsə” bağlayıcı-ədatı hissələr arasında qarşılaşdırma münasibəti yaradır; hər iki hissə bərabərhüquqludur, cümlə tabesiz mürəkkəbdir.
19. Hansı cümlədə feili bağlama tərkibi zərflik vəzifəsində işlənib və mürəkkəb cümlə yaranmayıb?
- A) Dərsi bitirəndən sonra uşaqlar evə getdilər.
- B) Dərs bitdi və uşaqlar evə getdilər.
- C) Dərs bitdi, uşaqlar evə getdilər.
- D) Dərs bitəndə uşaqlar evə getdilər, müəllim isə qaldı.
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: A
Feili bağlama tərkibi (dərsi bitirəndən sonra) zaman zərfliyidir və cümlə sadə qalır. Digər cümlələrdə iki qrammatik əsas var.
20. Hansı cümlədə budaq cümlə səbəb bildirir?
- A) Hava soyuq idi, amma çölə çıxdım.
- B) Evdə qaldım, çünki hava çox soyuq idi.
- C) Hava soyuq idi və evdə qaldım.
- D) Hava soyuq olsa, evdə qalaram.
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: B
“Çünki” bağlayıcısı ilə qurulan budaq cümlə baş cümlədəki hərəkətin səbəbini bildirir. Amma ilə qarşılaşdırma, -sa ilə şərt, və ilə tabesiz əlaqə yaranır.