Peşəkar Mühasib Sertifikatı (PMS): I mərhələ, MHBS: nümunə suallar və cavablar
20 nümunə sual: hər birinin düzgün cavabı və izahı. Suallar bankdan götürülüb, imtahan formatındadır.
Suallar sahə mütəxəssislərinin hazırladığı nümunələr əsasında yazılır, rəsmi imtahan formatına uyğundur.
1. X şirkəti 20X1-ci ildə baş direktorunun həyat yoldaşına məxsus olan və onun nəzarət etdiyi Y MMC-dən 420 000 AZN-lik avadanlıq almışdır. Qiymət bazar qiymətinə uyğundur. Bu əməliyyat X şirkətinin hesabatlarında necə əks etdirilməlidir?
- A) Bazar qiyməti ilə olduğu üçün açıqlanmır
- B) Əlaqəli tərəf əməliyyatı kimi açıqlanır
- C) Yalnız əməliyyat bazar qiymətindən fərqli olsaydı açıqlanardı
- D) Y MMC əlaqəli tərəf deyil, çünki direktor özü pay sahibi deyil
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: B
Əsas rəhbər işçinin yaxın ailə üzvü (həyat yoldaşı) əlaqəli tərəfdir, onun nəzarət etdiyi müəssisə də əlaqəli tərəf sayılır. Əməliyyatın bazar qiyməti ilə olması açıqlama tələbini aradan qaldırmır; əməliyyatın məbləği və qalıqları açıqlanır.
2. 20X1-ci ildə X şirkətinin bölüşdürülməmiş mənfəəti 2 000 000 AZN-dən başlayıb. İlin mənfəəti 600 000 AZN, elan edilmiş dividend 150 000 AZN, yenidən qiymətləndirmə ehtiyatından köçürmə 30 000 AZN, əvvəlki dövr səhvinin düzəlişi (açılışa) −70 000 AZN-dir. İl sonunda bölüşdürülməmiş mənfəət nə qədərdir?
- A) 2 380 000 AZN
- B) 2 480 000 AZN
- C) 2 450 000 AZN
- D) 2 410 000 AZN
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: D
2 000 000 − 70 000 + 600 000 − 150 000 + 30 000 = 2 410 000 AZN. Səhv düzəlişi açılış qalığına edilir, köçürmə kapital daxilindədir.
3. Y şirkətinin 20X1-ci il üzrə xalis mənfəəti 3 300 000 AZN-dir. Dövriyyədə 6 000 000 adi səhm və 1 000 000 adi səhmə çevrilə bilən konvertasiya olunan imtiyazlı səhmlər var; imtiyazlı səhmlər üzrə il üçün 300 000 AZN dividend hesablanmışdır. Azaldılmış (diluted) səhm üzrə mənfəət nə qədərdir?
- A) 0,50 AZN
- B) 0,55 AZN
- C) 0,43 AZN
- D) 0,47 AZN
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: D
Əsas göstərici: (3 300 000 − 300 000) / 6 000 000 = 0,50 AZN. Konvertasiya fərz edildikdə imtiyazlı dividend ödənilmir, ona görə mənfəətə geri əlavə olunur: 3 300 000 / 7 000 000 = 0,47 AZN. Göstərici əsasdan aşağı olduğu üçün dilyutivdir.
4. Cənab Əliyev həm X şirkətinin, həm də Y şirkətinin direktorlar şurasının üzvüdür. X və Y arasında başqa heç bir nəzarət və ya əhəmiyyətli təsir əlaqəsi yoxdur. MUBS 24-ə görə X və Y şirkətləri bir-biri üçün əlaqəli tərəfdirmi?
- A) Bəli, ortaq direktor həmişə əlaqəli tərəf yaradır
- B) Bəli, əgər əməliyyatlar 10%-dən çoxdursa
- C) Xeyr, yalnız ortaq direktorun olması əlaqəli tərəf yaratmır
- D) Xeyr, yalnız səhmdar ortaq olduqda əlaqəli tərəfdirlər
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: C
MUBS 24 açıq şəkildə qeyd edir ki, iki müəssisənin ortaq direktoru və ya əsas rəhbər işçisi olması özlüyündə onları əlaqəli tərəfə çevirmir. Əlaqəni nəzarət, birgə nəzarət və ya əhəmiyyətli təsir yaradır.
5. X şirkəti silinən qrupu satış üçün saxlanılan kimi təsnif etmişdir. Təsnifatdan dərhal əvvəl müvafiq standartlara uyğun ölçülmüş balans dəyərləri: qudvil 50 000 AZN, torpaq, tikili və avadanlıqlar 400 000 AZN, ehtiyatlar 100 000 AZN. Qrupun ədalətli dəyəri satış xərcləri çıxılmaqla 470 000 AZN-dir. Zərər bölüşdürüldükdən sonra torpaq, tikili və avadanlıqların balans dəyəri nə qədərdir?
- A) 370 000 AZN
- B) 320 000 AZN
- C) 400 000 AZN
- D) 341 818 AZN
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: A
Qrupun balans dəyəri 550 000 AZN, zərər 550 000 − 470 000 = 80 000 AZN. Zərər əvvəlcə qudvilə (50 000 AZN), sonra MHBS 5-in ölçmə tələblərinə tabe olan uzunmüddətli aktivlərə bölüşdürülür. Ehtiyatlar MUBS 2 ilə ölçüldüyü üçün zərər almır. Torpaq, tikili və avadanlıqlar: 400 000 − 30 000 = 370 000 AZN.
6. X şirkəti 20X1-ci ildə yeni məhsul üzrə tədqiqat mərhələsində 300 000 AZN, işləmə (təcrübə-konstruktor) mərhələsində isə 600 000 AZN xərcləmişdir. İşləmə xərclərindən 400 000 AZN-i MUBS 38-in bütün tanınma meyarları ödənildikdən sonra çəkilmişdir. 20X1-ci ildə qeyri-maddi aktiv kimi nə qədər kapitallaşdırılır?
- A) 600 000 AZN
- B) 700 000 AZN
- C) 900 000 AZN
- D) 400 000 AZN
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: D
Tədqiqat xərcləri həmişə xərc kimi tanınır. İşləmə xərcləri yalnız texniki mümkünlük, niyyət, istifadə və ya satış imkanı, gələcək səmərə, resursların mövcudluğu və etibarlı ölçmə meyarları ödəndikdən sonra kapitallaşdırılır: 400 000 AZN. Meyarlardan əvvəlki 200 000 AZN sonradan bərpa edilmir.
7. X şirkəti 20X1-ci ildə öz ticarət markasını tanıtmaq üçün reklama 700 000 AZN xərcləmişdir. Müstəqil qiymətləndirici markanın dəyərini 2 000 000 AZN qiymətləndirmişdir. Bu marka necə uçota alınmalıdır?
- A) Qeyri-maddi aktiv kimi tanınmır, reklam xərci kimi tanınır
- B) 700 000 AZN qeyri-maddi aktiv kimi kapitallaşdırılır
- C) 2 000 000 AZN qeyri-maddi aktiv kimi tanınır
- D) 1 300 000 AZN fərq digər məcmu gəlirdə tanınır
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: A
Daxildə yaradılmış brendlər, ticarət nişanları, nəşr başlıqları və müştəri siyahıları qeyri-maddi aktiv kimi tanınmır, çünki onların xərclərini biznesin ümumi inkişafı xərclərindən ayırmaq olmur. Reklam xərcləri çəkildiyi dövrdə xərcdir.
8. Yeni proqram təminatı layihəsində yanvar–iyun xərcləri 200 000 AZN-dir. 1 iyulda MUBS 38-in bütün kapitallaşdırma meyarları ödənilib, iyul–dekabr xərcləri 300 000 AZN-dir. Qeyri-maddi aktiv kimi nə qədər tanınır?
- A) 500 000 AZN
- B) 200 000 AZN
- C) Heç nə
- D) 300 000 AZN
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: D
Kapitallaşdırma meyarlar ödəndiyi tarixdən başlayır: yalnız iyul–dekabr xərcləri 300 000 AZN aktiv kimi tanınır; əvvəlki 200 000 xərcə yazılıb və sonradan kapitallaşdırılmır.
9. X şirkəti 1 Oktyabr 20X1-ci ildə balans dəyəri 500 000 AZN olan binanı satış üçün saxlanılan kimi təsnif etmişdir. Həmin tarixdə binanın ədalətli dəyəri 470 000 AZN, satış xərcləri 10 000 AZN-dir. Təsnifat tarixində tanınan qiymətdən düşmə zərəri nə qədərdir?
- A) 0 AZN
- B) 30 000 AZN
- C) 10 000 AZN
- D) 40 000 AZN
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: D
Satış üçün saxlanılan aktiv balans dəyəri ilə ədalətli dəyərdən satış xərcləri çıxılmaqla məbləğin kiçiyi ilə ölçülür: 470 000 − 10 000 = 460 000 AZN. Zərər: 500 000 − 460 000 = 40 000 AZN. Təsnifatdan sonra amortizasiya dayandırılır.
10. Mal-qara sürüsünün ədalətli dəyəri çıxılsın satış xərcləri il əvvəlində 400 000, il sonunda 470 000 AZN-dir. İl ərzində 30 000 AZN-ə yeni heyvanlar alınıb, satış olmayıb. Mənfəət və zərərdə tanınan gəlir nə qədərdir?
- A) 100 000 AZN
- B) 30 000 AZN
- C) 40 000 AZN
- D) 70 000 AZN
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: C
Artım 470 000 − 400 000 = 70 000; bunun 30 000-i alışdır. Ədalətli dəyər dəyişikliyindən gəlir 70 000 − 30 000 = 40 000 AZN.
11. X şirkətinin yenidən qiymətləndirmə modeli ilə ölçülən binası üzrə yenidən qiymətləndirmə ehtiyatının qalığı 80 000 AZN-dir. 31 Dekabr 20X1-ci il tarixinə binanın balans dəyəri 900 000 AZN-dir, yeni ədalətli dəyəri isə 760 000 AZN müəyyən edilmişdir. Mənfəət və ya zərərdə tanınan məbləğ nə qədərdir?
- A) 140 000 AZN
- B) 0 AZN
- C) 80 000 AZN
- D) 60 000 AZN
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: D
Azalma: 900 000 − 760 000 = 140 000 AZN. Əvvəlcə həmin aktiv üzrə yenidən qiymətləndirmə ehtiyatının qalığı həddində digər məcmu gəlirdə tanınır (80 000 AZN), qalan 140 000 − 80 000 = 60 000 AZN mənfəət və ya zərərdə xərcdir.
12. X şirkəti 1 Oktyabr 20X1-ci ildə 1 200 000 AZN dəyərində avadanlığı quraşdırıb istifadəyə hazır vəziyyətə gətirmişdir, lakin istehsala yalnız 1 Yanvar 20X2-ci ildən başlanmışdır. Faydalı müddət 10 il, düz xətt metodu, ləğvetmə dəyəri sıfırdır. 20X1-ci il üzrə amortizasiya xərci nə qədərdir?
- A) 120 000 AZN
- B) 30 000 AZN
- C) 0 AZN
- D) 10 000 AZN
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: B
Amortizasiya aktiv istifadə üçün yararlı olduğu andan başlayır, faktiki istifadədən yox. 1 200 000 / 10 × 3/12 = 30 000 AZN.
13. Pərakəndə şəbəkə X 20X1-ci ildə 100 000 AZN-lik hədiyyə kartı satmışdır. Keçmiş təcrübəyə əsasən kartların 10%-dən istifadə olunmayacağı gözlənilir. İl ərzində müştərilər 45 000 AZN-lik kartdan istifadə etmişlər. 20X1-ci il üzrə hədiyyə kartları ilə bağlı nə qədər gəlir tanınır?
- A) 50 000 AZN
- B) 55 000 AZN
- C) 45 000 AZN
- D) 100 000 AZN
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: A
İstifadə olunmayan hüquqlar (breakage) müştərinin istifadə etdiyi hüquqlara mütənasib tanınır. Gözlənilən istifadə 90 000 AZN-dir; istifadə edilmiş pay 45 000 / 90 000 = 50%. Gəlir: 45 000 + 10 000 × 50% = 50 000 AZN.
14. X şirkətinin 20X1-ci il üzrə vergidən əvvəlki uçot mənfəəti 1 000 000 AZN-dir. Mənfəətə vergi məqsədləri üçün çıxılmayan 50 000 AZN cərimə daxildir. Uçot amortizasiyası 200 000 AZN, vergi amortizasiyası 300 000 AZN-dir. Mənfəət vergisi dərəcəsi 20%-dir. Cari mənfəət vergisi nə qədərdir?
- A) 190 000 AZN
- B) 210 000 AZN
- C) 200 000 AZN
- D) 170 000 AZN
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: A
Vergiyə cəlb olunan mənfəət: 1 000 000 + 50 000 (çıxılmayan cərimə) + 200 000 (uçot amortizasiyası) − 300 000 (vergi amortizasiyası) = 950 000 AZN. Cari vergi: 950 000 × 20% = 190 000 AZN.
15. Alış tarixində qeyri-nəzarət payı (25%) ədalətli dəyərlə 1 000 000 AZN ölçülüb. Alışdan sonra törəmə şirkətin mənfəəti 600 000 AZN-dir, qudvilin dəyərsizləşməsi 80 000 AZN-dir. İl sonunda qeyri-nəzarət payı nə qədərdir?
- A) 1 110 000 AZN
- B) 1 150 000 AZN
- C) 1 130 000 AZN
- D) 1 000 000 AZN
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: C
1 000 000 + 25% × 600 000 − 25% × 80 000 = 1 000 000 + 150 000 − 20 000 = 1 130 000 AZN.
16. Ana şirkətin ehtiyatları 900 000, törəmə şirkətin 400 000 AZN-dir. Törəmə şirkətin ehtiyatlarında ana şirkətdən 120 000 AZN-ə alınmış mal var; ana şirkət maya dəyərinə 20% əlavə edir. Yolda olan mal yoxdur. Konsolidə edilmiş ehtiyatlar nə qədərdir?
- A) 1 300 000 AZN
- B) 1 180 000 AZN
- C) 1 280 000 AZN
- D) 1 276 000 AZN
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: C
Reallaşmamış mənfəət 120 000 × 20/120 = 20 000; 900 000 + 400 000 − 20 000 = 1 280 000 AZN.
17. X şirkəti 1 Yanvar 20X1-ci ildə Y-in 80% payını almış, qeyri-nəzarət payını ədalətli dəyərlə, 1 500 000 AZN ölçmüşdür. 20X1-ci ildə Y-in mənfəəti 1 000 000 AZN olmuşdur. Alınma tarixindəki ədalətli dəyər düzəlişi üzrə əlavə amortizasiya 40 000 AZN-dir; qudvil qiymətdən düşməyib, dividend ödənilməyib. 31 Dekabr 20X1-ci il tarixinə qeyri-nəzarət payı nə qədərdir?
- A) 2 268 000 AZN
- B) 1 700 000 AZN
- C) 1 500 000 AZN
- D) 1 692 000 AZN
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: D
Qeyri-nəzarət payı alınma tarixindəki dəyərə alınmadan sonrakı düzəldilmiş mənfəətdəki payı əlavə etməklə hesablanır: 1 500 000 + 20% × (1 000 000 − 40 000) = 1 692 000 AZN. Əlavə amortizasiyanı nəzərə almamaq 1 700 000 AZN verir.
18. X şirkəti 1 Yanvar 20X1-ci ildə Y-i almışdır. Alınma tarixində Y-in hazır məhsul ehtiyatlarının ədalətli dəyəri balans dəyərindən 50 000 AZN çox olmuşdur; bu ehtiyatların hamısı 20X1-ci ildə qrupdan kənar müştərilərə satılmışdır. Y-in hesabatlarında düzəliş əks olunmayıb. Konsolidə edilmiş hesabatlarda 20X1-ci il üzrə hansı düzəliş edilir?
- A) Satışın maya dəyəri 50 000 AZN artırılır
- B) Qudvil 50 000 AZN azaldılır
- C) Heç bir düzəliş tələb olunmur
- D) Ehtiyatlar 50 000 AZN artırılır
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: A
Alınma tarixində ehtiyatlar ədalətli dəyərlə tanınır. Qrup baxımından satılmış malların maya dəyəri ədalətli dəyərdir, ona görə satıldıqda konsolidə edilmiş satışın maya dəyəri 50 000 AZN artır və alınmadan sonrakı mənfəət həmin qədər azalır.
19. X şirkətinin nizamnamə kapitalı ilin əvvəlində 500 000 AZN, ilin sonunda 600 000 AZN, emissiya gəliri müvafiq olaraq 200 000 AZN və 350 000 AZN olmuşdur. İl ərzində bölüşdürülməmiş mənfəət hesabına 40 000 AZN nominal dəyərində bonus səhmlər buraxılmışdır. Səhm buraxılışından pul daxilolmaları nə qədərdir?
- A) 210 000 AZN
- B) 100 000 AZN
- C) 290 000 AZN
- D) 250 000 AZN
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: A
Kapitalın ümumi artımı: (600 000 − 500 000) + (350 000 − 200 000) = 250 000 AZN. Bonus emissiyası qeyri-pul əməliyyatıdır: 250 000 − 40 000 = 210 000 AZN.
20. 31 Dekabr 20X1-ci il tarixinə X şirkətinin aşağıdakı aktivlərindən hansılar pul vəsaitlərinin ekvivalentlərinə aiddir? I. 15 Noyabr 20X1-ci ildə yerləşdirilmiş, 3 aylıq bank depoziti; II. 1 Mart 20X1-ci ildə yerləşdirilmiş, 12 aylıq depozit (ödəmə tarixinə 2 ay qalıb); III. Birjada satılan başqa şirkətin səhmləri; IV. 1 Dekabr 20X1-ci ildə alınmış, 60 günlük dövlət qısamüddətli istiqrazları.
- A) I, II, IV
- B) I, III, IV
- C) II, III
- D) I, IV
Cavabı və izahı göstər
Düzgün cavab: D
Pul ekvivalentləri əldə edildiyi tarixdən adətən 3 ay və ya daha qısa müddətdə ödənilən, dəyər dəyişməsi riski əhəmiyyətsiz olan yüksək likvidli investisiyalardır. Müddət alındığı tarixdən hesablanır, ona görə 12 aylıq depozit (II) ekvivalent deyil; səhmlər (III) pay alətidir.